Kort antwoord: een vitamine D-tekort is niet bewezen als directe oorzaak van wazig zien, droge ogen of andere specifieke oogklachten. Wel zijn vitamine D-receptoren aanwezig in verschillende oogweefsels en onderzoeken wetenschappers mogelijke verbanden met ontsteking, droge ogen en bepaalde netvliesaandoeningen. De klachten zijn meestal niet specifiek. Bij veranderingen in het zicht is een oogonderzoek belangrijker dan zelf starten met een hoge dosis vitamine D.
In dit artikel lees je wat er bekend is over vitamine D-tekort en de ogen, welke klachten niet zomaar aan vitamine D mogen worden toegeschreven en wat je kunt doen bij een vermoedelijk tekort.
Wat doet vitamine D in het lichaam?
Vitamine D is een vetoplosbare vitamine die onder meer betrokken is bij de opname van calcium, het behoud van botten en de normale werking van het immuunsysteem. Het lichaam maakt vitamine D aan in de huid onder invloed van uv-straling. Daarnaast komt de vitamine voor in voedingsmiddelen zoals vette vis, eieren en verrijkte producten. Een supplement kan nuttig zijn wanneer voeding en aanmaak in de huid onvoldoende bijdragen, maar de juiste keuze en hoeveelheid hangen af van de persoonlijke situatie.
De vitamine D-status wordt doorgaans beoordeeld met een bloedtest naar 25-hydroxyvitamine D. Een lage waarde kan verschillende oorzaken hebben, waaronder weinig blootstelling aan zonlicht, een donkere huid, hogere leeftijd, bedekkende kleding, malabsorptie of bepaalde aandoeningen en medicijnen. Klachten alleen kunnen een tekort niet betrouwbaar aantonen.
Wat is bekend over vitamine D en ooggezondheid?
Vitamine D-receptoren zijn aangetroffen in onder andere het hoornvlies, het netvlies en andere structuren van het oog. Dat wijst op een mogelijke biologische rol, maar het bewijst niet dat extra vitamine D oogziekten voorkomt of behandelt.
Observationele onderzoeken hebben verbanden beschreven tussen lagere vitamine D-waarden en onder meer droge ogen, ontstekingsprocessen en sommige netvliesaandoeningen. Zulke verbanden kunnen niet aantonen dat een tekort de oorzaak is. Mensen met een chronische aandoening kunnen bijvoorbeeld zowel een veranderde vitamine D-status als een verhoogd risico op oogproblemen hebben. Er is daarom meer goed opgezet onderzoek nodig voordat vitamine D als behandeling voor een specifieke oogaandoening kan worden gezien.
Droge ogen
Bij droge ogen is de traanfilm niet stabiel genoeg of worden er onvoldoende tranen aangemaakt. Dit kan branderigheid, een zanderig gevoel, roodheid, lichtgevoeligheid en wisselend wazig zien geven. Sommige studies vinden een verband tussen lage vitamine D-waarden en droge ogen, mogelijk via ontstekingsprocessen. Dat betekent niet dat vitamine D-suppletie voor iedereen met droge ogen werkt. Schermgebruik, contactlenzen, leeftijd, bepaalde medicijnen en aandoeningen spelen ook een rol.
Netvlies en leeftijdsgebonden oogziekten
Het netvlies verwerkt licht en is belangrijk voor scherpte- en kleurenzicht. Er wordt onderzocht of vitamine D betrokken is bij ontstekings- en afweerprocessen in het netvlies. Ook bij leeftijdsgebonden maculadegeneratie, staar en glaucoom zijn in sommige onderzoeken verbanden met vitamine D-waarden beschreven. De resultaten zijn niet voldoende om te concluderen dat vitamine D deze aandoeningen voorkomt, geneest of de achteruitgang vertraagt.
Regelmatige oogcontroles, behandeling van bestaande aandoeningen, niet roken en bescherming tegen fel uv-licht blijven belangrijkere, algemeen toepasbare onderdelen van oogzorg.
Kan een vitamine D-tekort wazig zien veroorzaken?
Wazig zien is geen kenmerkend bewijs van een vitamine D-tekort. Wazig zicht kan onder meer komen door een brilsterkte die niet meer klopt, droge ogen, contactlenzen, migraine, een oogontsteking, diabetes of een probleem aan het oog of de oogzenuw. Laat terugkerend of aanhoudend wazig zien beoordelen door een huisarts of opticien/oogarts, afhankelijk van de klacht.
Zoek met spoed medische hulp bij plotseling verlies van zicht, een donkere vlek of gordijn in het beeld, hevige oogpijn, ernstige roodheid, lichtflitsen of nieuwe veelvuldige floaters. Wacht in dat geval niet af tot een supplement effect heeft.
Welk vitaminetekort kan wazig zien geven?
Wazig zien kan niet betrouwbaar aan één vitaminetekort worden gekoppeld. Ernstige tekorten aan bepaalde voedingsstoffen kunnen het zenuwstelsel of het oog beïnvloeden, maar dergelijke klachten hebben vaak meerdere mogelijke oorzaken. Zelf verschillende vitamines combineren is daarom geen goede manier om een diagnose te stellen. Bij aanhoudende klachten kan een zorgprofessional bepalen of onderzoek of een bloedtest nodig is.
Kun je duizelig worden van een vitamine D-tekort?
Duizeligheid is geen typische, specifieke klacht van een vitamine D-tekort. Het kan onder andere samenhangen met uitdroging, lage bloeddruk, evenwichtsproblemen, bloedarmoede, een infectie, medicijnen of andere aandoeningen. Bespreek aanhoudende of terugkerende duizeligheid met een zorgprofessional. Bij flauwvallen, uitvalsverschijnselen, ernstige hoofdpijn of plotselinge problemen met zien is snelle medische beoordeling nodig.
Hoe lang duurt herstel van een vitamine D-tekort?
Dat verschilt per persoon. De duur hangt af van de beginwaarde, de oorzaak, de gekozen aanpak en de opname van vitamine D. Een bloedwaarde verandert niet altijd direct na de start van voeding of suppletie. Een arts kan bepalen wanneer controle zinvol is en of de oorzaak verder onderzocht moet worden. Neem geen langdurige hoge dosering zonder professioneel advies: te veel vitamine D kan leiden tot een te hoge calciumwaarde en gezondheidsproblemen.
Vitamine D aanvullen: voeding, zonlicht of supplement?
Een praktische aanpak bestaat uit verschillende onderdelen:
- Laat een tekort beoordelen. Bespreek risicofactoren en klachten met je huisarts; symptomen alleen zijn onvoldoende voor een diagnose.
- Kijk naar voeding. Vette vis, eieren en verrijkte voedingsmiddelen leveren vitamine D in verschillende hoeveelheden.
- Ga verstandig naar buiten. Zonlicht helpt bij de aanmaak, maar vermijd verbranding en bescherm de huid wanneer dat nodig is.
- Kies suppletie zorgvuldig. Vitamine D3, of cholecalciferol, is een veelgebruikte vorm. De benodigde hoeveelheid is niet voor iedereen gelijk en hangt onder meer af van leeftijd, voeding, seizoen en gezondheid.
Gebruik je medicijnen, heb je een nier- of leveraandoening, een stoornis in de calciumhuishouding of ben je zwanger of geef je borstvoeding? Vraag dan advies voordat je een supplement gebruikt. Controleer ook of vitamine D al in een multivitamine of ander product zit, zodat je niet ongemerkt meerdere bronnen stapelt. Meer informatie over vormen en gebruik vind je in de categorie vitamine D-supplementen.
Is vitamine D goed voor eczeem?
Er wordt onderzocht of vitamine D een rol speelt bij de huidbarrière en afweer. Voor eczeem zijn de onderzoeksresultaten echter niet eenduidig en vitamine D is geen bewezen vervanging voor de behandeling die een arts voorschrijft. Heb je eczeem en vermoed je een tekort, bespreek testen en suppletie met een zorgprofessional in plaats van zelfstandig hoge doseringen te gebruiken.
Veelgestelde vragen
Kan vitamine D droge ogen verbeteren?
Dat is niet zeker. Een lage vitamine D-status wordt in sommige onderzoeken in verband gebracht met droge ogen, maar suppletie heeft niet bij iedereen aantoonbaar effect. Laat de oorzaak van droge ogen beoordelen als de klachten blijven bestaan.
Is vitamine D3 beter dan vitamine D2?
Vitamine D3 wordt vaak gebruikt omdat het de bloedwaarde doorgaans effectief verhoogt. Welke vorm geschikt is, kan afhangen van persoonlijke voorkeur, dieet en medisch advies. Het verschil maakt een supplement niet automatisch geschikt als behandeling voor oogklachten.
Kan vitamine D oogziekten voorkomen?
Daarvoor is momenteel geen voldoende bewijs. Een goede vitamine D-status is belangrijk voor de algemene gezondheid, maar vervangt geen oogonderzoek, brilcorrectie of medische behandeling.
Welke voedingsstoffen zijn nog meer belangrijk voor de ogen?
Een gevarieerd voedingspatroon levert onder meer vitamines, mineralen en omega 3-vetzuren. Supplementen met bijvoorbeeld DHA en EPA kunnen passen bij specifieke voedingskeuzes, maar zijn geen algemene behandeling voor wazig zien of een oogziekte. Bekijk voor achtergrondinformatie de categorie DHA- en EPA-omega 3-supplementen.
Conclusie
Onderzoek naar vitamine D-tekort en de ogen is interessant, maar nog niet voldoende om vitamine D aan te wijzen als directe oorzaak of behandeling van oogproblemen. Wazig zien, duizeligheid en droge ogen hebben veel mogelijke verklaringen. Laat een vermoedelijk tekort testen en bespreek suppletie bij voorkeur met een zorgprofessional, vooral bij medicijngebruik, een aandoening of de wens om een hogere dosering te gebruiken. Bij plotselinge of ernstige veranderingen in het zicht is snelle medische hulp nodig.
