Vitamine D-tekort veroorzaakt niet altijd duidelijke klachten. Mogelijke symptomen zijn vermoeidheid, spierzwakte en bot- of spierpijn, maar deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben. Alleen op basis van symptomen kunt u dus geen tekort vaststellen. Een bloedtest en beoordeling door een arts of andere bevoegde zorgverlener kunnen duidelijkheid geven.
In dit artikel leggen we uit wat de symptomen en oorzaken van vitamine D-tekort zijn, wat de mogelijke gevolgen zijn en wanneer een supplement kan worden overwogen. Ook maken we het verschil duidelijk tussen klachten door een tekort en bijwerkingen van een te hoge inname van vitamine D.
Wat doet vitamine D in het lichaam?
Vitamine D is een vetoplosbare vitamine die betrokken is bij de opname en benutting van calcium en fosfaat. Daarmee draagt vitamine D bij aan het behoud van normale botten en tanden en aan een normale werking van de spieren. Vitamine D speelt ook een rol in de normale werking van het immuunsysteem.
Het lichaam kan vitamine D aanmaken in de huid onder invloed van zonlicht. Daarnaast komt het in kleinere hoeveelheden voor in voedingsmiddelen, zoals vette vis en eieren. De hoeveelheid die iemand aanmaakt of via voeding binnenkrijgt verschilt per persoon en per seizoen.
Symptomen van vitamine D-tekort
Een tekort kan lange tijd weinig of geen merkbare klachten geven. Wanneer er wel symptomen optreden, zijn die meestal niet specifiek. Mogelijke signalen zijn:
- vermoeidheid of een verminderd energieniveau;
- spierzwakte, spierpijn of krampen;
- botpijn of een gevoelig gevoel in de botten;
- een grotere kwetsbaarheid van de botten bij een langdurig ernstig tekort;
- bij kinderen een verstoorde botontwikkeling, in ernstige gevallen rachitis.
Stemmingsklachten, haaruitval, een verminderde weerstand of concentratieproblemen worden soms in verband gebracht met een lage vitamine D-status. Het bewijs daarvoor is niet altijd eenduidig en deze klachten hebben veel mogelijke oorzaken. Laat aanhoudende of ernstige klachten daarom beoordelen in plaats van zelf een tekort te veronderstellen.
Wat zijn de oorzaken van vitamine D-tekort?
De belangrijkste oorzaken en risicofactoren zijn:
- weinig blootstelling aan zonlicht, bijvoorbeeld door veel binnen te zijn;
- een donkere huid, waardoor meer UVB-blootstelling nodig kan zijn voor dezelfde aanmaak;
- het bedekken van een groot deel van de huid;
- een hogere leeftijd, omdat de aanmaak in de huid kan afnemen;
- weinig voedingsmiddelen met vitamine D in het voedingspatroon;
- overgewicht, waarbij vitamine D anders over het lichaam kan worden verdeeld;
- aandoeningen of behandelingen die de opname van vetten of de omzetting van vitamine D beïnvloeden.
Zonnebrandcrème is belangrijk om huidschade door UV-straling te beperken. Probeer een mogelijk tekort daarom niet op te lossen door onbeschermd of langdurig te zonnen. Bespreek bij een verhoogd risico met een zorgverlener of suppletie passend is.
Mogelijke gevolgen van een tekort
Bij een langdurig of ernstig vitamine D-tekort kan de bot- en spiergezondheid worden aangetast. Bij volwassenen kan een tekort bijdragen aan osteomalacie, waarbij botten minder stevig worden en bot- of spierpijn kan ontstaan. Bij kinderen kan een ernstig tekort rachitis veroorzaken. Vooral bij ouderen kan een combinatie van spierzwakte en kwetsbare botten het risico op vallen en botbreuken vergroten.
Een lage vitamine D-waarde wordt in onderzoek ook in verband gebracht met onder meer infecties, stemmingsklachten, hart- en vaatziekten en diabetes. Een verband betekent echter niet automatisch dat een tekort deze aandoeningen veroorzaakt of dat een supplement ze voorkomt. Vitamine D is geen vervanging voor een gevarieerd voedingspatroon, beweging, voorgeschreven medicatie of medische behandeling.
Hoe wordt een tekort vastgesteld?
Omdat de symptomen van vitamine D-tekort niet uniek zijn, is een bloedonderzoek naar 25-hydroxyvitamine D de gebruikelijke manier om de vitamine D-status te beoordelen. Niet iedereen heeft routinematig een test nodig. Een arts kan dit afwegen op basis van klachten, risicofactoren, medische voorgeschiedenis en eventueel medicijngebruik.
Heeft u aanhoudende klachten, een aandoening die de opname of omzetting van vitamine D beïnvloedt, of twijfelt u over een hoge dosering? Vraag dan advies aan uw huisarts, apotheker of een andere gekwalificeerde zorgverlener.
Vitamine D-supplementen: wanneer zijn ze nuttig?
Een vitamine D-supplement kan nuttig zijn wanneer de inname of aanmaak onvoldoende is of wanneer een zorgverlener dit adviseert. De geschikte hoeveelheid hangt af van onder andere leeftijd, voeding, blootstelling aan zonlicht, gezondheid en de uitslag van een eventuele test. Volg de aanwijzingen op het etiket of het advies van uw zorgverlener en combineer niet zomaar meerdere producten met vitamine D.
Bij het kiezen van een supplement kunt u letten op de hoeveelheid vitamine D per dagdosering, de vorm waarin het product wordt aangeboden, eventuele hulpstoffen en de geschiktheid voor uw voedingspatroon. Vitamine D3 en vitamine D2 zijn verschillende vormen van vitamine D. Welke vorm voor u passend is, kan afhangen van het product en uw persoonlijke situatie. Bekijk voor meer informatie de vitamine D-supplementen en vergelijk de dosering en samenstelling op het etiket.
Bijwerkingen van vitamine D en risico op overdosering
Een vitamine D-tekort en de bijwerkingen van een vitamine D-supplement zijn niet hetzelfde. Bij gebruik volgens de aanwijzingen worden doorgaans geen problemen verwacht, maar langdurig te veel vitamine D kan leiden tot een te hoog calciumgehalte in het bloed. Mogelijke klachten zijn misselijkheid, braken, verstopping, buikpijn, veel dorst, vaak plassen, spierzwakte of verwardheid.
Neem bij dergelijke klachten na een hoge inname contact op met een arts. Gebruik geen hoge doseringen om een vermoed tekort zelf te behandelen. Extra voorzichtigheid is nodig bij nierproblemen, bepaalde aandoeningen waarbij het calciumgehalte verhoogd is, zwangerschap of borstvoeding en bij kinderen. Een professional kan helpen om de totale inname uit supplementen en verrijkte producten te beoordelen.
Wat mag u niet combineren met vitamine D?
Er bestaat geen algemene lijst met producten die iedereen moet vermijden, maar vitamine D kan wel relevant zijn bij bepaalde medicijnen en supplementen. Bespreek gebruik met uw apotheker of arts als u bijvoorbeeld plastabletten van het type thiazide, corticosteroïden, middelen tegen epilepsie, orlistat of cholestyramine gebruikt. Ook een combinatie met calcium kan in sommige situaties extra aandacht vragen.
Deze voorbeelden zijn niet volledig. Meld daarom alle supplementen die u gebruikt wanneer u medicijnen krijgt voorgeschreven. Stop niet op eigen initiatief met medicatie en pas de dosering van vitamine D niet zelfstandig aan.
Heeft vitamine D invloed op diabetes?
Vitamine D en diabetes worden in onderzoek regelmatig samen bestudeerd. Mensen met diabetes of een lage vitamine D-status kunnen bepaalde gemeenschappelijke risicofactoren hebben, maar dat bewijst geen rechtstreeks oorzakelijk verband. Een vitamine D-supplement vervangt geen diabetesbehandeling en is niet bedoeld om de bloedsuikerspiegel zelfstandig te reguleren.
Heeft u diabetes, gebruikt u glucoseverlagende medicatie of overweegt u een hogere dosering? Bespreek dit dan met uw arts of apotheker. Die kan rekening houden met uw behandeling, bloedwaarden en eventuele andere supplementen.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de nadelen van het slikken van vitamine D?
Een supplement kan onnodig zijn wanneer uw vitamine D-inname al voldoende is. Vooral een langdurig te hoge inname kan bijwerkingen veroorzaken door een te hoog calciumgehalte in het bloed. Gebruik daarom de aanbevolen hoeveelheid op het etiket of het persoonlijke advies van een zorgverlener.
Wat zijn de mogelijke bijwerkingen van een vitamine D-supplement?
Bijwerkingen zijn vooral een risico bij een te hoge of langdurige inname. Mogelijke klachten zijn misselijkheid, verstopping, veel dorst, vaak plassen, spierzwakte en verwardheid. Neem bij ernstige of snel toenemende klachten contact op met een arts.
Moet ik vitamine D slikken als ik vaak buiten ben?
Niet per se. De vitamine D-status hangt ook af van seizoen, huidtype, kleding, leeftijd, voeding en gezondheid. Dagelijkse blootstelling aan zonlicht is geen garantie voor een optimale waarde. Vraag bij twijfel advies in plaats van zelf langdurig hoog te doseren.
Kan ik vitamine D-tekort herkennen zonder bloedtest?
Nee. Vermoeidheid en spier- of botklachten kunnen passen bij een tekort, maar zijn niet specifiek. Een bloedtest en professionele beoordeling zijn betrouwbaarder dan zelfdiagnose op basis van klachten.
Samenvatting
Vitamine D-tekort kan onopvallend verlopen en klachten veroorzaken die ook bij andere aandoeningen voorkomen. Een tekort wordt daarom niet op basis van symptomen alleen vastgesteld. Een supplement kan in bepaalde situaties passend zijn, maar te veel vitamine D kan schadelijk zijn en wisselwerkingen met medicijnen zijn mogelijk. Kies bewust, volg de gebruiksaanwijzing en vraag professioneel advies bij twijfel, klachten of een medische aandoening.
