De 5 fasen van de menopauze zijn de vroege overgangsfase, de perimenopauze, de late overgangsfase, de menopauze zelf en de postmenopauze. In deze gids leest u per fase wat er in uw lichaam gebeurt, welke symptomen u kunt verwachten, op welke leeftijd elke fase gemiddeld begint en hoe lang ze duurt. Zo weet u beter wat u kunt verwachten en wat u kunt bespreken met uw huisarts. Dit artikel is in 2026 medisch gecontroleerd door de redactie en getoetst aan internationale richtlijnen, waaronder die van ACOG en NAMS.
Inhoud van deze gids
- Wat zijn de 5 fasen van de menopauze?
- Overzicht: fase, leeftijd, duur en symptomen
- Fase 1: vroege overgangsfase
- Fase 2: perimenopauze
- Fase 3: late overgangsfase
- Fase 4: menopauze
- Fase 5: postmenopauze
- Hoe lang duurt de overgang?
- Omgaan met de overgang
- Wanneer een arts raadplegen
- Veelgestelde vragen
Wat zijn de 5 fasen van de menopauze?
In het dagelijks taalgebruik betekent de overgang vaak de hele periode met klachten. Medisch gezien is de menopauze echter alleen het moment van de laatste menstruatie, achteraf vastgesteld na 12 opeenvolgende maanden zonder bloeding. De periode daarvoor heet de overgangsfase of perimenopauze. Om die periode beter in te delen, gebruiken zorgverleners steeds vaker een model met 5 fasen.
De fases van de overgang vormen een continuüm:
- Vroege overgangsfase: de cyclus begint onregelmatiger te worden, vaak doordat hij korter wordt.
- Perimenopauze: hormonen schommelen sterk en typische overgangsklachten nemen toe.
- Late overgangsfase: de tijd tussen twee menstruaties wordt 60 dagen of langer.
- Menopauze: het moment waarop de menstruatie 12 maanden is weggebleven.
- Postmenopauze: de jaren daarna, waarin klachten vaak afnemen maar nieuwe aandachtspunten ontstaan, zoals botverlies.
Sommige bronnen hanteren 3 fasen: premenopauze, menopauze en postmenopauze. Dat model is eenvoudig, maar zegt weinig over de periode waarin de meeste klachten ontstaan. Met de 5-fasenindeling (vaak gebaseerd op de internationale STRAW-classificatie) is beter aan te geven waar u in de overgang zit, wat handig is voor een gesprek met uw arts. De indeling is een hulpmiddel, geen diagnose: veel symptomen van de overgang kunnen ook door andere oorzaken ontstaan, zoals schildklierproblemen, ijzertekort of stress.
Overzicht: fase, leeftijd, duur en symptomen
| Fase | Leeftijd (gemiddeld) | Duur | Typische signalen |
|---|---|---|---|
| Vroege overgangsfase | midden veertig | 2–3 jaar | cyclus varieert 7 dagen of meer, subtiele slaap- en stemmingsveranderingen |
| Perimenopauze (middenfase) | midden veertig tot begin vijftig | paar jaar, overlapt met vroege en late fase | opvliegers, nachtelijk zweten, stemmingswisselingen, onregelmatige cycli |
| Late overgangsfase | rond de vijftig | 1–3 jaar | 60 dagen of meer tussen menstruaties, hevigere opvliegers |
| Menopauze | gemiddeld rond het 51e jaar | één moment (12 maanden zonder menstruatie) | laatste menstruatie, pas achteraf vast te stellen |
| Postmenopauze | na de menopauze | de rest van het leven | opvliegers nemen af; droogheid, botten en hart vragen aandacht |
Leeftijden en duren zijn gemiddelden: sommige mensen beginnen eerder of later en iedereen doorloopt de fasen in eigen tempo.
Fase 1: vroege overgangsfase
In de vroege overgangsfase begint de eierstokfunctie langzaam af te nemen. De eerste verandering zit vaak in de cyclus: de tijd tussen twee menstruaties wordt korter, bijvoorbeeld van 28 naar 24 of 25 dagen. Ook kan de bloeding lichter of juist iets heviger verlopen. Deze veranderingen ontstaan doordat de hormoonspiegels, met name oestrogeen en progesteron, onvoorspelbaarder worden.
De signalen zijn subtiel: sommige mensen slapen net anders, zijn sneller geïrriteerd of hebben zeurende borsten; anderen merken niets bijzonders. Het belangrijkste kenmerk is een verschuiving van minstens 7 dagen in de cycluslengte, terwijl de cyclus nog redelijk regelmatig blijft. Een menstruatiedagboek of app helpt om dit patroon in kaart te brengen voor een gesprek met uw huisarts.
Fase 2: perimenopauze – de hormonen schommelen
Perimenopauze betekent letterlijk rond de menopauze. In deze fase staan de hormonen sterker onder druk: oestrogeen en progesteron worden onregelmatig aangemaakt, met afwisselend hoge en lage spiegels als gevolg. Juist deze schommelingen veroorzaken de bekende overgangsklachten.
De meest voorkomende perimenopauze symptomen zijn opvliegers, nachtelijk zweten, slaapproblemen, stemmingswisselingen en een droger vaginaal slijmvlies. Ook gewrichtspijn, hoofdpijn, hersenmist en minder zin in seks komen voor. De intensiteit verschilt sterk: niet iedereen krijgt alle klachten.
Ook in deze fase kan nog een eisprong plaatsvinden, al wordt die zeldzamer. Wilt u geen zwangerschap, gebruik dan anticonceptie tot 12 maanden na uw laatste menstruatie. Bespreek uw situatie met uw huisarts voor passend advies.
Fase 3: late overgangsfase
In de late overgangsfase daalt de oestrogeenproductie verder. De menstruatie blijft steeds vaker weg: de tussenpoos bedraagt 60 dagen of meer, maar er is nog geen sprake van 12 maanden zonder bloeding. Dit is vaak de periode waarin opvliegers en nachtelijk zweten het hevigst zijn. Ook vaginale droogheid, aandrang om te plassen en een gevoel van onrust kunnen toenemen.
Houd in deze fase vooral de basis op orde: regelmatig bewegen, voldoende drinken, koel slapen en alcohol beperken. Als de klachten uw dagelijks leven verstoren, bespreek dan met een arts welke behandelingen passen, zowel hormonale als niet-hormonale.
Fase 4: menopauze – 12 maanden zonder menstruatie
De menopauze is geen fase maar een moment. Pas terugkijkend staat vast dat de menopauze is geweest, namelijk na 12 opeenvolgende maanden zonder menstruatie, zonder dat zwangerschap, anticonceptie of een medische oorzaak de bloeding stopte. Gemiddeld vindt dit moment plaats rond het 51e jaar, met een brede normale bandbreedte.
Een arts stelt de menopauze meestal vast op basis van uw cyclusgeschiedenis; hormoononderzoek is in de routinepraktijk vaak niet nodig. Bij onduidelijkheid of bij een leeftijd onder 45 jaar kan aanvullend onderzoek volgen, zoals een FSH-bepaling. Een eenmalige FSH-waarde is overigens geen betrouwbaar bewijs: oestrogeen en progesteron zijn dan laag en FSH hoog, maar de diagnose blijft een terugblik.
Fase 5: postmenopauze – de jaren erna
Na de menopauze begint de postmenopauze, die de rest van het leven duurt. Opvliegers en nachtelijk zweten nemen bij veel mensen geleidelijk af, al kunnen ze nog jaren aanhouden. Andere postmenopauze symptomen, zoals vaginale droogheid, jeuk, terugkerende urineweginfecties en gewrichtsklachten, kunnen juist meer op de voorgrond treden.
Op langere termijn betekent de lage oestrogeenspiegel een verhoogd risico op botverlies en osteoporose, en neemt de kans op hart- en vaatziekten gemiddeld toe, deels door de hormoonverandering en deels door het ouder worden. Krachttraining, gewichtsdragende beweging, voldoende eiwitten en calcium, en een goede vitamine D-status zijn belangrijk voor de botgezondheid.
Sommige mensen bereiken de menopauze vroeger. Bij een vroege menopauze (tussen 40 en 45 jaar) en bij primaire ovariële insufficiëntie (vóór het 40e jaar) is medische begeleiding extra belangrijk. Stopt of blijft de menstruatie vóór het 40e jaar weg, overleg dan altijd met een arts.
Hoe lang duurt de overgang?
De gehele overgangsfase, van de eerste cyclusverandering tot de laatste menstruatie, duurt gemiddeld 4 tot 8 jaar. Dat is een gemiddelde: sommige mensen zitten hieronder, anderen boven. Leeftijd, familiegeschiedenis, rookgedrag, medicijnen en behandelingen zoals chemotherapie beïnvloeden het verloop.
- Vroege overgangsfase: gemiddeld 2 tot 3 jaar.
- Perimenopauze in strikte zin: overlapt met de vroege en late fase; geen vaste duur.
- Late overgangsfase: gemiddeld 1 tot 3 jaar.
- Menopauze: één moment, vastgesteld na 12 maanden zonder menstruatie.
- Postmenopauze: de rest van het leven.
Omgaan met de overgang: leefstijl, behandeling en supplementen
Leefstijl als basis
Regelmatige beweging, vooral krachttraining en gewichtsdragende oefeningen, ondersteunt de botdichtheid en helpt uw gewicht stabiel te houden. Koel, donker en geventileerd slapen, laagjes dragen en triggers zoals hete dranken, alcohol en pittig eten beperken, kan opvliegers verminderen. Vaste slaaptijden en rustmomenten geven uw lichaam houvast.
Kies verder voor een gevarieerd voedingspatroon met voldoende eiwitten, calcium en vezels, zoals volkorenproducten, peulvruchten, zuivel of verrijkte plantaardige alternatieven, noten, zaden en groenten. Deze leveren bouwstoffen voor botten, spieren en een stabiele bloedsuikerspiegel. Drink daarnaast voldoende water, want uitdroging kan klachten zoals hoofdpijn versterken.
Medische opties
Menopauzale hormoontherapie (MHT) is de meest effectieve behandeling voor matige tot ernstige opvliegers en nachtelijk zweten. Of dit voor u geschikt is, hangt af van uw leeftijd, gezondheid en risicoprofiel; bij bijvoorbeeld borstkanker in de voorgeschiedenis, onbehandelde hoge bloeddruk of trombose is specialistisch overleg altijd nodig. Voor wie geen hormonen wil of kan gebruiken, bestaan er niet-hormonale opties, waaronder bepaalde door een arts voorgeschreven medicijnen en cognitieve gedragstherapie. Kruidenpreparaten zoals zwarte cohosh of rode klaver hebben onzekere effecten en kunnen bijwerkingen of interacties geven; bespreek gebruik daarom altijd met een arts of apotheker.
Kunnen supplementen ondersteuning bieden?
Supplementen zijn geen vervanging voor gevarieerde voeding en behandelen geen overgangsklachten. Toch kan extra ondersteuning zinvol zijn als uw voeding tekortschiet of als een tekort is vastgesteld. Vitamine D draagt bijvoorbeeld bij aan het behoud van normale botten; overweeg eventueel een vitamine D-supplement, bij voorkeur nadat uw arts of een bloedonderzoek uw status heeft beoordeeld.
Een multivitamine kan dienen als vangnet wanneer u minder gevarieerd eet. Kies een product met niet al te hoge doseringen, let op overlap met andere supplementen en overleg bij twijfel met uw huisarts of apotheker, zeker als u medicijnen gebruikt of een hormonale behandeling overweegt.
Wanneer een arts raadplegen
Veel overgangsklachten zijn normaal, maar sommige signalen vragen om medische beoordeling. Neem contact op met uw huisarts bij vaginaal bloedverlies na 12 maanden zonder menstruatie, bij zeer hevige bloedingen, bloedingen na geslachtsgemeenschap of aanhoudende buikpijn. Ook plotselinge, zeer hevige hoofdpijn, kortademigheid, pijn op de borst of flauwvallen mag u niet negeren.
Zoek daarnaast hulp bij aanhoudende somberheid, angst, paniek of gevoelens van hopeloosheid, en bij onverklaarbaar gewichtsverlies. Deze klachten kunnen wijzen op een ander medisch probleem en mogen niet automatisch als overgang worden afgedaan. Vragen die u kunt stellen: in welk stadium zit ik, welke behandelingen passen bij mij, en is extra onderzoek nodig naar bijvoorbeeld botdichtheid, schildklier of hart- en vaatrisico?
Veelgestelde vragen over de fases van de overgang
Wat is het verschil tussen overgang en menopauze?
De overgang is de jarenlange periode waarin de hormoonproductie afneemt en de menstruatie onregelmatig wordt. De menopauze is één moment: de laatste menstruatie, achteraf vastgesteld na 12 maanden zonder bloeding. Daarna begint de postmenopauze, die de rest van het leven duurt.
Hoe lang duurt de overgang?
Van de eerste cyclusverandering tot de laatste menstruatie duurt de overgang gemiddeld 4 tot 8 jaar. De vroege fase duurt vaak 2 tot 3 jaar en de late fase 1 tot 3 jaar. Leeftijd, roken en familiegeschiedenis beïnvloeden de duur.
Op welke leeftijd begint de overgang?
De overgang begint gemiddeld in de loop van de veertig, vaak rond of na het midden van de veertig. De menopauze zelf komt gemiddeld rond het 51e jaar voor. Stopt of blijft de menstruatie vóór het 40e jaar weg, neem dan contact op met een arts.
Hoe weet ik in welke fase van de menopauze ik zit?
Kijk vooral naar uw menstruatiepatroon: een cyclus die 7 dagen of meer varieert wijst op de vroege overgangsfase, een tussenpoos van 60 dagen of meer op de late fase. Na 12 maanden zonder menstruatie is de menopauze achteraf vastgesteld. Uw arts kan dit bevestigen.
Kan ik tijdens de perimenopauze nog zwanger worden?
Ja, dat kan. Zolang u nog menstrueert, ook onregelmatig, kan een eisprong voorkomen. Anticonceptie blijft daarom belangrijk tot u 12 opeenvolgende maanden geen menstruatie heeft gehad. Bespreek betrouwbare anticonceptieopties met uw huisarts als u geen zwangerschap wenst.
Wat kunt u beter niet doen tijdens de overgang?
Vermijd roken, overmatig alcoholgebruik en langdurige strenge diëten; die kunnen klachten en botverlies verergeren. Negeer ongebruikelijk bloedverlies niet en beperk cafeïne en schermtijd laat op de dag als u slecht slaapt. Schrijf aanhoudende of ernstige klachten nooit alleen aan de overgang toe.
Kernpunten
- De menopauze is een terugblikkende diagnose: 12 maanden zonder menstruatie.
- De overgang duurt gemiddeld 4 tot 8 jaar en verloopt voor iedereen anders.
- De 5 fasen van de menopauze geven meer inzicht dan het klassieke 3-fasenmodel, vooral over waar u zit.
- Opvliegers, nachtelijk zweten en stemmingswisselingen verschillen per fase in hevigheid.
- Zwangerschap is pas uitgesloten na 12 maanden zonder menstruatie.
- Leefstijl, voeding, beweging en slaap vormen de basis; supplementen kunnen tekorten helpen opvangen.
- Raadpleeg een arts bij hevig of ongebruikelijk bloedverlies of aanhoudende somberheid.
